Sigaranın Türkiye’deki ağır bilançosu: Her 4 dakikada bir can kaybı
Türkiye’de tütün tüketimi her yıl yaklaşık 125 bin ölümle sonuçlanıyor. Bu rakam, her dört dakikada bir kişinin sigaradan hayatını kaybettiği anlamına geliyor; aynı dönemde pasif içiciliğe maruz kalan 25 bin kişi de ölümden muzdarip oluyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) 26 Haziran 2024 raporunda, tütünün neredeyse tüm organlara zarar verdiği, kanser, kalp hastalıkları, inme ve akciğer hastalıkları başta olmak üzere doğurgunluğun azalması ve bağışıklık sisteminin zayıflaması gibi sonuçlar ortaya çıktığı belirtiliyor. Türkiye erkek nüfusunun akciğer kanseri sıklığı ve ölümlerinde dünyada ilk sırada yer aldığı raporlanmaktadır.
Tütün dumanı, akciğerlere ulaştığında zararlı partiküller serbest bırakır; karbonmonoksit kanın oksijen taşıma kapasitesini düşürür. Bir sigaranın yanması sırasında çevreye yayılan duman yaklaşık 4 bin kimyasal madde içerir ve bu maddelerin 50’si kanser yapıcı olarak sınıflandırılmıştır. Çocuklar, astım, bronşit, soğuk algınlığı, orta kulak sorunları ve akciğer fonksiyonlarında azalma gibi solunum sistemine ilişkin sorunların görülme riskini daha yüksek hale getirir. Pasif içiciliğin hiçbir güvenli düzeyi bulunmamakta olup, sigara dumanına maruz kalanlar koroner kalp hastalığı ve akciğer kanseri riskini artırır. Sigara kullanımı kadınlarda kısırlık riskini %40 oranında yükseltirken, erkeklerde sperm kalitesini olumsuz etkiler ve doğurganlık tedavilerinin başarısını düşürür. Nikotin güçlü bağımlılık yapıcıdır; çocuk, ergen ve genç yetişkinlerde beyin gelişimini baskılar, öğrenme ve dikkat becerilerini zayıflatır. Elektronik sigaralar da benzer toksik maddeler üreterek hem kullanıcı hem de çevredeki kişileri zararlara maruz bırakır.
Ekonomik açıdan tütün tüketimi, sağlık harcamaları ve insan sermayesi kaybıyla birlikte düşük ve orta gelirli ailelerin temel ihtiyaçlarına ayırabilecekleri kaynakları azaltır. Çevresel olarak her yıl yaklaşık 600 milyon ağaç kesilir, 200 bin hektar arazi tütün üretimine ayrılır, 22 milyar ton su tüketilir ve 84 milyon ton karbondioksit salımı gerçekleşir. Sigara bırakmanın ardından vücutta olumlu değişiklikler hızla başlar: 20 dakika içinde kalp atış hızı düşer, 12 saat sonra karbmonoksit seviyesi normal seviyeye gelir, 2 hafta ile 3 ay arasında kan dolaşımı düzene girer ve akciğer fonksiyonları artar. Bir yıl sonra koroner kalp hastalığı riski yarıya düşerken, beş yıl sonra inme riski sigara içmeyenlerle aynı seviyeye gelir. On yıl sonra akciğer kanseri ölüm riski yarıya düşer; 15 yıl sonra koroner kalp hastalığı riski sigara içmeyen seviyesine geriler. Türkiye’de sigarayı bırakmak isteyenler ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı’nı arayarak ücretsiz destek alabilir, 182 üzerinden Merkezi Hekim Randevu Sistemi ile poliklinik başvurusunda bulunabilir ve Sağlık Bakanlığı’nın sunduğu danışmanlık ve ilaç tedavisiyle bağımlılığın başarıyla bırakılma olasılığını iki katından fazla artırabilir.
