Odun ve kömürle yemek pişirmenin ağır bilançosu: Yılda 2.5 milyon ölüm
22 Eylül’de BM Genel Kurulu çerçevesinde düzenlenen ilk üst düzey temiz yemek pişirme etkinliğinde Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ile Norveç ve Kenya hükümetleri, dünya genelinde odun, kömür, gaz yağı ve tarımsal atıkların açık ateşlerde yakılmasının sağlık ve iklim üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekti. Etkinlikte “temiz yemek pişirme” tanımlanarak, zararlı kirleticilerin ortaya çıkmasını azaltan yakıt ve ekipmanların kullanımının önemi vurgulandı.
Afrika’da her beş kişiden dörtkisi temiz yemek pişirme imkanına sahip değil. Bu eksiklik, özellikle kadınlar ve çocuklar için ev içi hava kirliliğinin başlıca ölüm nedeni olmasına yol açıyor. Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre, Sahra Altı Afrika’daki hanelerin yaklaşık beşte dördünün hâlâ temiz yemek pişirme teknolojisine erişemediğini belirterek yükün en çok kadınların omuzuna düştüğünü ifade etti. Odun ve kömürle yapılan yakım, hem sağlık hem de iklim üzerinde çift yönlü olumsuz etkiler yaratıyor: yüksek hava kirliliği ve ormanların karbon tutma kapasitesinin azalması.
IEA, temiz yemek pişirme teknolojilerine geçişin 2030’a kadar 1,5 gigaton karbondioksit eşdeğeri emisyonunu önleyebileceğini hesapladı. Bu hedefe ulaşmak için yılda yaklaşık 4 milyar dolarlık yatırım gerektiği belirtildi. 2024 Afrika Temiz Yemek Pişirme Zirvesi’nde 2,2 milyar dolardan fazla yeni finansman taahhüt edildi ve bu kaynakların üçte birinden fazlası 28 Afrika ülkesindeki projelere aktarıldı. Aynı zamanda 120’den fazla yeni temiz yemek pişirme politikası hayata geçirildi; İEA’ya göre, Afrika’da temiz yemek pişirme imkanına kavuşan insanların sayısındaki artış hızı son beş yılın ortalamasının %30 üzerinde.
