Şaşırdığımızda göz bebeklerimiz neden büyüyor? Bilim insanlarından dikkat çeken açıklama

Brown Üniversitesi’nden nörobilimci Matt Nassar ve ekibi, 63 sağlıklı yetişkin gönüllüyle yapılan bir deneyde, beklenmedik bir renk gösterildiğinde göz bebeklerinin genişlediğini ve beynin “yenileme” moduna geçtiğini ortaya koydu. Katılımcılara önce ekranda gördükleri renkleri hatırlamaları, ardından bu renk diziliminden sonraki rengi tahmin etmeleri istenerek göz bebeği çapı ve beyin dalgaları ölçüldü. Beklenmedik renk gösterildiğinde göz bebekleri genişledi ve belirli EEG dalgalarında artış gözlendi; bu, beynin uyarılma seviyesinin artmasının dışsal bir göstergesi olarak değerlendirildi.

Araştırmacılar, bu anlık artışın beynin eski beklentileri “sıfırladığı” ve yeni bir duruma geçiş yaptığına işaret ettiğini belirtti. Görüntüler beklentilere uyarlandıkça katılımcıların tahminlerine bağlılık artarken, şaşırtıcı bir görüntü karşısında bu eğilim azaldı; böylece öğrenme biçimlerinin zeka bağlamının güncellenmesiyle değiştiği gösterildi. Nature Human Behaviour dergisinde yayımlanan çalışmada, göz bebeği genişlemesi ve belirli beyin dalgaları, beynin yeni bir duruma geçtiğinin dışarıdan izlenebilen işaretleri olabileceği vurgulandı.

Nassar, beynin sapındaki locus coeruleus adlı küçük nöron kümesinin bu uyarılma tepkisinde kritik rol oynadığını belirtti. Locus coeruleus, “savaş‑ya‑kaç” tepkisiyle ilişkili noradrenalin üretir ve beklenmedik olaylarda etkinliği artar; bu artış, göz bebeği değişimleri ve EEG ile ölçülen beyin dalgalarıyla bağlantılıdır. Araştırmacılar, şaşırmanın yalnızca anlık bir tepki olmadığını, beynin beklentileri güncellemesine ve yeni durumlara daha hızlı uyum sağlamasına yardımcı olabilecek bir mekanizmayı tetiklediğini savundu.