Durgun sular ve iyi temizlenmeyen havuzlara dikkat: Türkiye’de ‘beyin yiyen amip’ tehlikesi var mı?

2025 yılında ABD’de bir gölde yüzme sırasında Naegleria fowleri enfeksiyonu sonucu ölen küçük bir çocuğun ölümü, Türkiye’deki durgun sularda ve temizlenmeyen havuzlarda da benzer bir amip bulunup bulunmadığı sorusunu gündeme getirdi. Bu sorunun cevabını Bezmialem Vakıf Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Gülay Okay, Sputnik Türkiye ile yaptığı röportajda verdi.

Amip, suyla birlikte burun boşluğuna girerken olfaktör sinir liflerini takip ederek beyne ulaşır ve primer amebik meningoencefalit (PAM) adı verilen, baş ağrısı, yüksek ateş, koku duyusu bozukluğu, bulantı‑kusma ve ense sertliği ile başlayan, kısa süre içinde koma ve ölümcül bir tabloyla sonuçlanan hastalık yaratır. Naegleria fowleri termofilik bir organizmadır; su sıcaklığı yükseldiğinde, özellikle yaz aylarında sığ ve durgun tatlı sular, jeotermal kaynaklar, göller ve sulama kanalları amibin çoğalması için ideal ortam sağlar. “Durgun su her zaman tehlikelidir” ifadesi yanlıştır; risk su sıcaklığı, niteliği ve amibin bulunup bulunmadığına bağlıdır.

Türkiye’de risk teorik olarak mevcuttur ancak vakaların sayısı son derece düşüktür. Yaz aylarında sıcak ve sığ sularda, kontrollü olmayan göletlerde ve sulama kanallarında amip bulunabilir; ancak Naegleria fowleri dezenfektanlara karşı hassas olduğu için, uygun şekilde klorlanmış ve bakımı yapılan yüzme havuzlarında yaşamı sürdüremez. İçme suyu şebekeleri, amipi sindirim sistemi yoluyla bulaşmaz; arıtılmış ve dezenfekte edilmiş su güvenlidir. Burun irrigasyonu gibi uygulamalarda musluk suyu yerine steril veya kaynatılmış su kullanılması önerilir. Çeşitli su kaynaklarından alınan örneklerde amip tespit edilmiş olsa da, Türkiye’de resmi tıp literatüründe doğrulanmış vakalar çok nadirdir. Ortalama sıcaklıkların yükselmesi ve sıcak hava dönemlerinin uzaması, amibin beslenme ortamını zenginleştirerek riskin artmasına yol açabilir.