Durgun sular ve iyi temizlenmeyen havuzlara dikkat: Türkiye’de ‘beyin yiyen amip’ tehlikesi var mı?
ABD’de bir çocuk gölde yüzme sonrası Naegleria fowleri enfeksiyonu nedeniyle hayatını kaybetti. Bu olay, aynı amibin Türkiye’deki durgun sularda veya havuzlarda bulunup bulunmadığına dair soruları gündeme getirdi. Enfeksiyon, suyun burun boşluğuna yüksek basınçla girmesiyle başlar ve olfaktör sinir liflerini takip ederek beyne ulaşır; bu durum primer amebik meningoensefalite (PAM) oluşturur. PAM, şiddetli baş ağrısı, yüksek ateş, koku duyusu bozukluğu, bulantı‑kusma, sert ense ve kısa sürede koma ile sonuçlanır; ölüm oranı %97’nin üzerindedir. Ağızdan su yutulmasıyla bulaşmaz.
Doç. Dr. Gülay Okay, Naegleria fowleri’nin termofilik bir amip olduğunu ve sıcaklık arttıkça çoğalmanın daha elverişli hale geldiğini vurguladı. Durgun, sığ tatlı sularda, jeotermal kaynaklarda, yaz aylarında ısınan göllerde ve sulama kanallarında risk artar. Ancak “durgun su her zaman tehlikeli” ifadesi yanlıştır; risk su sıcaklığı, niteliği, çevresel koşullar ve amibin mevcut olup olmadığına bağlıdır. Uygun şekilde klorlanmış ve bakımı yapılan yüzme havuzlarında Naegleria fowleri yaşayamaz, çünkü dezenfektanlara karşı hassastır. Klorlanmayan, bakım yapılmamış veya doğrudan kuyulardan su alan kişisel havuzlarda risk söz konusudur.
Türkiye’de tıbbi literatüre girmiş doğrulanmış Naegleria fowleri vakaları çok nadirdir. Ancak çevresel çalışmalarda çeşitli su örneklerinde bu amip tespit edilmiştir. Ortalama sıcaklıkların yükselmesi, sıcak hava dönemlerinin uzaması ve organik madde ile bakteri artışı, amibin beslenme ortamını zenginleştirerek riskin artmasına yol açabilir. İçme suyu şebekeleri standartlara uygun arıtma ve dezenfeksiyon sayesinde doğrudan bir risk oluşturmaz; amip sindirim sistemi yoluyla bulaşmaz. Ancak burun irrigasyonu sırasında musluk suyu yerine steril veya kaynatılmış soğutulmuş su kullanılması önerilir. Türkiye’deki vakaların sayısı çok düşük olsa da sıcak, durgun tatlı sularda ve bakım yapılmamış havuzlarda temkinli davranmak önemlidir.
