Yıldızın Sonu: X Işınları Şok Kırılmasını Sağladı

Bir dev yıldızın gökyüzünde aniden patlaması, Çinli Einstein Probe uzay teleskobunun mart ayinda tespit ettiği X ışını parlamasıyla başladı. Gökbilimciler bu patlamayı baştan sona izleyerek, şok kırılma olayının her süpernovada gerçekleştiğini iddia etti. Gözlemler, yıldızın Güneş’in arkasında kalma anından itibaren üç ay süren bir dönemde devam etti. 500 milyon ışık yılı uzakta bir galaksideki yıldız, Betelgeuse’den 30 kat daha büyük bir kütleye sahipti. Bu dev yıldıza “Wolf‑Rayet” adı verildiği ve geniş çizgili Tip Ic süpernovası olarak sınıflandırıldığı bildirildi.
Gökbilimciler, dev yıldızın patlamasını baştan sona izleyerek, şok kırılma olayının her süpernovada gerçekleştiğini iddia etti. Gözlemler, üç ay boyunca süren uzun sürede yürütüldü. 500 milyon ışık yılı uzaklıkta bir galaksideki yıldız, Betelgeuse’den 30 kat daha büyük bir kütleye sahipti.

Pittsburgh’daki Carnegie Mellon Üniversitesi araştırmacısı Brendan O’Connor, bu süreci eşzamanlı yakalamanın tesadüf gerektirdiğini söyledi. Diğer araştırmanın başyazarı Jillian Rastinejad ise şok dalgasının radar gibi işlediğini belirterek, “Şok dalgası yıldızın dış katmanlarını ve etrafındaki maddeleri yarıp geçerken, X ışınlarında tespit ettiğimiz sinyal üzerinde bir iz bırakır. Bu X ışınlarını kullanarak çökmek üzere olan yıldıza dair eşsiz bir bakış elde edebiliriz.” diye ekledi. Rastinejad, “Bu yıldız en devasa yıldızlar arasında yer alıyor, muhtemelen Betelgeuse’den daha büyük” diyerek, Samanyolu Galaksisi’nde 500-600 ışık yılı uzaklıkta bulunan dev yıldızın ölümüne yaklaştığını söyledi.

Şok dalgası, yıldızın dış katmanlarını ve çevresindeki maddeleri yarıp geçerken, X ışınlarında iz bıraktı. Gökbilimciler, bu X ışınlarını inceleyerek çok yoğun kütleli kara deliğin oluştuğunu gördüler. Ancak gama ışını patlaması tespit edilmedi. O’Connor, “Püskürmenin yıldızın yüzeyi veya çevredeki madde tarafından engellenmiş olabileceğini” belirtti. Rastinejad ise, “Bu uç süpernovalar, astroloji için Dünya’da yeniden oluşturulamayacak ekstrem koşullarda fizik yasalarını inceleme fırsatı sunan laboratuvarlardır.”

Yıldızın patlamadan önce güçlü yıldız rüzgarları sebebiyle hidrojen ve helyumdan oluşan dış katmanlarını savurdu. Madenin ışık hızının yüzde ondan daha hızlı savrulması, gözlemlenen ilk örneklerden biri. Gama ışını patlaması olmadığı için, bu vakada gökbilimciler yeni bir süpernova örneği gördüler. Gözlemler Chandra X‑ışını Gözlemevi ve birçok yer tabanlı teleskopla devam etti; araştırmacılar, 500 milyon ışık yılı uzaklıkta bir galaksideki yıldızın ölümünü izledi.

Bakalım bu gözlemler, gelecek süpernovaların nasıl patlayacağını anlatır mı?

Kaynak: Orijinal Haber