CHP 103 Yaşında: 9 Eylül 1923’te Kuruldu
9 Eylül 2026’da Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk siyasi oluşumu Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) 103. kuruluş yıl dönümünü kutluyor. Parti, 9 Eylül 1923’te İçişleri Bakanlığına sunulan kuruluş dilekçesiyle kuruldu; “Halk Fırkası” adıyla siyasi yaşamına başlayan ilk genel başkanı Mustafa Kemal Atatürk, ilk genel sekreteri ise Recep Peker oldu. Atatürk’ün önderliğinde kurulan partinin programının temelini oluşturan “Dokuz Umde”, 8 Nisan 1923’te yayımlandı ve egemenliğin millete ait olduğu vurgulanarak ekonomik kalkınma, eğitim, güvenlik ve devlet yönetimine yönelik hedefleri içeriyordu. 10 Kasım 1924’te parti “Cumhuriyet Halk Fırkası” olarak adını değiştirdi; 1935 kurultayında ise “fırka” sözcüğü yerine “parti” kullanılarak bugünkü “Cumhuriyet Halk Partisi” adı alındı.
CHP, Milli Mücadele döneminde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin kökenini taşıyor ve 4‑11 Eylül 1919’teki Sivas Kongresi’ni ilk kurultayı olarak kabul ediyor. 6 Aralık 1922’de basına verdiği demeçte Atatürk, halkçılık ilkesine dayanan bir parti kurma düşüncesini kamuoyuna açıkladı ve partinin toplumsal bütün kesimlere hitap etmesini, yeni devletin çağdaşlaşma hedeflerine öncülük etmesini amaçladı. 1927 ve 1931 yıllarında cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve devrimcilik ilkeleri parti programına eklendi; 1937’de ise altı ilke anayasa metnine yansıdı ve parti amblemi olarak kırmızı zemin üzerindeki altı ok kullanılmaya başlandı.
Atatürk’ün vefatının ardından 26 Aralık 1938’de düzenlenen olağanüstü kurultayda İsmet İnönü genel başkan seçildi ve CHP, İnönü döneminde tek parti yönetiminde iktidarı sürdürürken Türkiye, İkinci Dünya Savaşı yıllarını tek parti yönetimi altında geçirdi. 1940’lı yıllarda çok partili siyasi hayata geçiş sürecinde 1946’da Demokrat Parti’nin kurulduğu seçimlerde CHP iktidarı el değiştirdi; 1950’de Demokrat Parti çoğunluğu elde ederek CHP ana muhalefet partisi oldu. 12 Eylül 1980 askeri darbesi sonrasında parti kapatıldı; 1992’de yeniden açıldı ve Deniz Baykal genel başkan seçildi. Bugün, 103 yıllık tarihî yolculuğunun ardından CHP, altı oklu amblemiyle Türkiye’nin siyasi yaşamında etkin rol oynamaya devam ediyor.
